Historiek
Het prille begin van M ligt in het stadhuis van Leuven. Daar groeit een 18e-eeuws rariteitenkabinet vanaf 1823 - en over een periode van bijna 200 jaar - uit tot een stedelijk museum. Bij het begin van de 20e eeuw verhuist het museum naar de voormalige privéwoning van burgemeester Leopold Vander Kelen in de Vanderkelenstraat.
De collectie heeft aanvankelijk een historische inslag. Via een aantal belangrijke schenkingen groeit ze uit tot een volwaardig overzicht van de kunstproductie in Leuven en Brabant vanaf de middeleeuwen. Het museum wordt ook (bij)gestuurd door de conservatoren. Het hoofdaccent verschuift van het historische naar het religieuze en later naar het burgerlijke.
Stadsarchivaris Edward van Even (1821-1905) is officieel geen conservator, maar hij is wel verantwoordelijk voor het museum. Door zijn persoonlijke interesse voor de geschiedenis van de stad en zijn grote kennis van het rijke archief, kan hij het Museum voor Schilderijen uitbouwen tot een volwaardig historisch stadsmuseum.
Het museum in het Stadhuis op het einde van de 19e eeuw
Na de dood van Edward van Even volgt Victor Demunter (1858-1939) hem op als conservator. Als bemiddeld man kan hij in de loop der jaren een aanzienlijke kunstverzameling bijeenbrengen. Hij voert een formule in om de verzameling uit te breiden met aan het museum in bruikleen afgestane werken. Demunter adviseert eveneens bij de kunstaankopen van de stad. Wat door De Munter wordt samengebracht, maakt de ter beschikking gestelde zalen van het stadhuis snel te klein.
De schenking van het ouderlijk huis door Victor vander Kelen (1851-1931) ter nagedachtenis van zijn broer Léon, oud-senator en schepen voor schone kunsten, en zijn ouders, burgemeester Leopold vander Kelen en Maria Mertens, biedt een gelukkige oplossing. Een belangrijke clausule in de schenking bepaalt dat het huis een museum zou huisvesten.
De opstelling in 1950 van de kunstwerken in de vleugel van Victor De Munter
Bij het overlijden van Demunter krijgt het museum de belangrijkste schenking uit haar geschiedenis. Deze schenking behelst enerzijds de kunstverzameling van Edward van Even, geërfd door Demunter in 1911. Victor Demunter zelf verzamelt de voorwerpen omwille van hun esthetisch en kunsthistorisch belang; dit is duidelijk merkbaar in zijn schilderijencollectie en keramiekverzameling, terwijl het munt- en penningenkabinet de derde belangrijkste verzameling in België herbergt.
Paul vanden Plas (1903-1967), reeds jaren Demunters adjunct, volgt hem op. Als specialist in grafische kunst, stelt het museum onder zijn stimulerende invloed het prentenkabinet officieel voor. Jan Crab volgt in 1962 Paul vanden Plas op. Diens voornaamste doel is het museum te ontdoen van zijn herenhuiskarakter en de drempel te verlagen voor het grote publiek. Het koor van de Sint-Pieterskerk huisvest vanaf 1980 het Museum voor Religieuze Kunst, met onder meer twee meesterwerken van Dirk Bouts, het Laatste Avondmaal en de Marteling van de Heilige Erasmus.
De pas ingerichte Verhaghenzaal in de jaren 1930
Conservator Lutgarde Bessemans laat het negentiende-eeuwse hôtel Vander Kelen-Mertens in ere herstellen. Begin van de jaren 1990 worden de salons gerestaureerd en als historische stijlkamers heringericht, waar de meubelverzameling, de burgerlijke en de toegepaste kunsten de meeste aandacht krijgen. Van de rijke middeleeuwse schilderijen- en beeldencollectie worden voornamelijk de hoogtepunten getoond.
Ook het museumgebouw ondergaat de nodige veranderingen. In 1928 en 1937 wordt de tentoonstellingsoppervlakte fiks vergroot. In 1960 wordt het 19e-eeuwse decor verstopt achter neutrale wanden en plafonds. Decennia later, in 1990, wordt het 'hôtel' dan weer gedeeltelijk in zijn oorspronkelijke staat hersteld.
De verzameling van het stedelijk museum Vander Kelen-Mertens is op dat moment aanzienlijk. Daardoor is het steeds zoeken naar ruimte voor de - vaak grote - tijdelijke tentoonstellingen. Die situatie blijkt op lange termijn niet houdbaar. Het museum wordt herbekeken als instelling en als gebouw.
Tentoonstelling van het legaat Alfred Delaunois
De idee van 'kunst als ambiente', kunst als deel van het leven en de maatschappij, sluit goed aan bij de diversiteit van het museum en is de basis voor een nieuw museumconcept. Dat wordt in 2003 vertaald naar een architecturaal behoefteplan. Stéphane Beel Architecten wordt eind 2004 aangesteld als ontwerper van een nieuw museumcomplex. Beel spreidt zes bouwlagen over twee bestaande (het voormalige academiegebouw en de woning Vander Kelen-Mertens) en twee nieuwe panden.
Het depot, de vaste opstelling, de tijdelijke tentoonstellingen en de publiekswerking worden per laag verspreid over de hele locatie van het museum. De horizontale organisatie zorgt voor een waaier aan mogelijkheden, met uitzicht op andere lagen en op de stad. Het zijn lichtpunten die de bezoeker door M leiden.
Meer informatie over het gebouw vind je op de website van de stad Leuven - stadsvernieuwing.
