De schoonheid van het lijden

31.10.2013 - 02.03.2014

Sint-Sebastiaan tussen heden en verleden

Binnen het programmatiebeleid van M is een specifieke programmalijn voorbehouden voor zogenaamde Collectie+ projecten. Collectie+ geeft de diverse en omvangrijke M-collectie en de opstelling ervan een voortdurende toevoer van zuurstof en vernieuwing. Dit geeft de vrijheid om wissels door te voeren om zo het statische karakter van een permanente opstelling te doorbreken. Het Tekeningen- en prentenkabinet is hiervan een mooi voorbeeld. Sinds de opening van het vernieuwde M in 2009 volgen kleine tentoonstellingen waarin de papieren collectie centraal staat, elkaar in deze ruimte op. Verder worden er ook dossiertentoonstellingen georganiseerd, waarbij M één kunstwerk uit de collectie belicht nadat medewerkers er een diepgaand onderzoek naar hebben verricht. Een andere mogelijkheid van Collectie+ is een ingreep in de collectie door derden (curatoren of kunstenaars) of het combineren van historische en actuele kunst om zo tot een frisse dynamiek en een (voor sommigen misschien onverwachte) synergie tussen oud en nieuw te komen. 

De tentoonstelling De schoonheid van het lijden: Sint-Sebastiaan tussen heden en verleden draagt al deze kenmerken in zich: we zien in het Tekeningenkabinet van M een combinatie van een 16de-eeuws altaarstuk van Josse Van der Baren (ca. 1560-ca. 1604) uit de eigen collectie met een reeks tekeningen van Philippe Vandenberg (1952-2009), in samenwerking met de Estate Vandenberg. Beide kunstenaars verbeeldden vierhonderd jaar na elkaar de Marteling van Sint-Sebastiaan op een op het eerste zicht radicaal verschillende wijze. In de begeleidende publicatie Reflecties 17 brengt curator Katharina Van Cauteren de gemene delers aan het licht en wijst ook op belangrijke verschillen tussen de behandeling van het onderwerp in de 16de en de 20ste eeuw. Ze gaat in het essay dieper in op de iconografie van Sint-Sebastiaan en brengt zo de verschillende betekenislagen aan de oppervlakte die zowel bij Van der Baren als bij Vandenberg aanwezig zijn. 

 

De combinatie van oude en hedendaagse kunst in de tentoonstelling De schoonheid van het lijden is exemplarisch voor de wijze waarop M haar collectie benadert als levende materie, als bron voor nieuw onderzoek en vernieuwende inzichten. 

Josse Van der Baren

Josse Van der Baren (werkzaam te Leuven, voor 1560-na 1604) was de laatste ‘colorist’ van de Leuvense renaissanceschilders. Hij leefde in een tijd waarin Italië een enorme aantrekkingskracht uitoefende op de schilders van de Lage Landen. Of hij er zelf is geweest, is niet bekend. Hij schilderde voornamelijk religieuze altaarstukken op paneel. Zijn werk is in de buurt van Leuven bewaard, onder meer in de Leuvense Sint-Pieterskerk, de Abdij van Park in Heverlee en de Sint-Laurentiuskerk in Veltem. Zijn belangrijkste en beste werk is de Marteling van Sint-Sebastiaan in M. Van der Baren bewoog zich in de Leuvense rederijkerskringen en was onder meer bevriend met Justus Lipsius (1547-1606), filoloog en humanist. Voor diens publicatie Lovanium tekende Van der Baren in 1604 een panorama van Leuven en in 1605 een van Heverlee die als gravures nog bewaard zijn in meerdere collecties.

Philippe Vandenberg

Philippe Vandenberg (Gent, 1952 - Brussel, 2009) studeerde schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Gent. In zijn hele kunstenaarsloopbaan schilderde hij afwisselend in erg uiteenlopende stijlen, tussen figuratief en abstract. Kunst vormde voor hem een existentiële noodzaak waarbij ieder nieuw werk de vernietiging van het vorige impliceerde. Kenmerkend voor zijn praktijk was de directheid waarmee hij uiting gaf aan zijn onaflatende worstelen met kunst maar ook met het leven. Tijdens zijn vele reizen bestudeerde Vandenberg het werk van Hiëronymus Bosch, Rembrandt, Velázquez en andere oude meesters, inspiratiebronnen waarmee Vandenberg zich in zijn schilderijen trachtte te meten.

 

In de jaren 1990 stond het thema van het menselijk lijden centraal in zijn werk, waarbij Vandenberg inspiratie putte uit Bijbelse taferelen. De tekenkunst won vanaf toen ook steeds meer aan belang. De tekeningen die te zien zijn in De schoonheid van het lijden dateren uit deze periode.

 

Vandenberg nam deel aan uiteenlopende tentoonstellingen in Europa en de Verenigde Staten, met onder andere een solotentoonstelling in het MuHKA in Antwerpen (1999) en recent een duotentoonstelling met Berlinde De Bruyckere in De Pont Tilburg (2012) die ook doorreist naar La Maison rouge in Parijs (2014). Philippe Vandenberg stierf op 29 juni 2009. Het oeuvre van de kunstenaar wordt beheerd door de Estate Philippe Vandenberg en internationaal gerepresenteerd door de Zwitserse galerie Hauser & Wirth.

(www.philippevandenberg.be / www.hauserwirth.com).