Nummer drie | ‘The Constant Glitch’

‘The Constant Glitch’:

waarom M opkomend talent steunt

Nummer drie van M
Meer leesvoer!

We weten allemaal dat de culturele sector erg te lijden heeft onder de coronacrisis, maar meestal denken we dan toch aan het theater en de muzieksector. Dat ook veel beeldend kunstenaars kopje-onder dreigen te gaan, is minder bekend. Met de campagne ‘Kunst is van iedereen’ en de tentoonstelling ‘The Constant Glitch’ richt M de aandacht op die kwestie en ondersteunt het opkomende kunstenaars.

Als er niets gebeurt, valt een hele generatie kunstenaars weg

Eind 2020 sloeg M de handen in elkaar met Stad Leuven en Cera om werk aan te kopen van hedendaagse kunstenaars die een band hebben met België. Het museum zette ook een crowdfundingcampagne op via het eigen fonds M-LIFE. De selectie was in handen van een vierkoppige expertencommissie: Eva Wittocx en Valerie Verhack van M, Hicham Khalidi (directeur Jan van Eyck Academie Maastricht) en Louis-Philippe Van Eeckhoutte (onafhankelijk curator uit Brussel).  Zij geven tekst en uitleg bij het project. 

COMPLEET ONTWRICHTEND

Hoe verdienen beeldend kunstenaars in normale tijden hun brood?

Louis-Philippe: “Dat hangt samen met het verloop van hun carrière. In het begin zijn beurzen en subsidies vaak belangrijk. Die geven kunstenaars de kans om te starten. Naarmate de aandacht groeit, volgen er verkopen, en opdrachten voor publieke ruimtes of instellingen. Veel kunstenaars geven ook les.”

 

Eva: “Of ze hebben nog een andere job om zichzelf te kunnen onderhouden, bijvoorbeeld in de horeca. Eigenlijk kunnen alleen de happy few voltijds van hun kunst leven.”

 

Louis-Philippe: “Voor veel kunstenaars is het financieel zo al niet evident, maar door corona is hun inkomstenstroom helemaal opgedroogd: tentoonstellingen worden afgelast, aankopen geannuleerd of uitgesteld. Ook nieuwe werken maken wordt moeilijker, want het geld om materiaal te kopen en een atelier te huren is er misschien niet meer.”

 

Valerie: “We merken dat sommige kunstenaars ermee stoppen, of even pauze nemen. Ze gaan op zoek naar een andere job, gewoon om te overleven. Het perspectief is weg.”

 

Hicham: “Het is compleet ontwrichtend geweest, op alle niveaus. Je hoort weleens dat er een generational gap komt, een generatie kunstenaars die ertussenuit zal vallen.” 

 

“Corona heeft een kwestie scherpgesteld waar al heel lang over gediscussieerd wordt: hoe verloon je kunstenaars. Kunnen ze het werk maken dat ze willen maken, en tegelijk toch voldoende geld verdienen? In de jaren zeventig en tachtig werd dat opgelost doordat de overheid werk aankocht. Zo raakte iedereen uiteindelijk betaald, maar dat is ook geen oplossing.” 

 

“Deze kunstaankoop van M is een heel goed signaal. Het museum baant zo een weg om verder na te denken over die verloning. Want wat we altijd als vanzelfsprekend hebben beschouwd, hoeft daarom niet de beste manier te zijn.” 

EVENWICHTEN

Het is niet evident om kunstwerken te selecteren als je niet op atelierbezoek mag of de koppen niet bij elkaar kan steken.  Hoe hebben jullie dat aangepakt?  

Eva: “Via onlinevergaderingen. We wilden interessante stemmen selecteren, met een boeiend oeuvre en een relevante thematiek. Kunstenaars ook die steun kunnen gebruiken – die op een punt in hun carrière staan waar wij hopelijk toch een verschil kunnen maken. Elk van ons heeft namen voorgelegd, op basis van zijn of haar expertise. Daar is over gediscussieerd en zo zijn we tot een longlist van een veertigtal kunstenaars gekomen. De volgende stap was daar een shortlist uit distilleren, de werken nog iets meer in detail bekijken en ons nog meer verdiepen in de achtergrondinformatie. En ten slotte hebben we dan gekeken welke kunstwerken geschikt waren om te verwerven.”

 

Valerie: “Het project gaat erom dat we kunstenaars steunen. We vertrekken dus altijd van oeuvres die we relevant vinden. Pas daarna kijken we naar de individuele werken die beschikbaar zijn om aan te kopen.” 

 

Louis-Philippe: “Je hoeft die werken ook niet per se met z’n vieren in een studio te gaan bekijken. Er is altijd wel iemand van ons die ze in het echt gezien heeft. Dat is ook de rijkdom van met z’n vieren te selecteren: we hebben elk ons eigen netwerk, waaruit we dingen kunnen aanbrengen. En omgekeerd hebben we zo alle vier oeuvres en kunstenaars beter leren kennen waar we minder vertrouwd mee waren.”

Deze kunstaankoop van M is een heel goed signaal. Het museum baant zo een weg om verder na te denken over de verloning van kunstenaars

Welke criteria hadden jullie om tot de shortlist te komen? 

Eva: “Echt formele criteria waren er bijna niet. Die band met België moest er zijn, en we letten natuurlijk op de kwaliteit. We hebben vooral geprobeerd elkaar te informeren en te overtuigen. Het gaat wel altijd om bestaande werken. Het is geen creatieopdracht.”

 

Louis-Philippe: “Er zijn ook geen beperkingen qua medium. Alles komt aan bod: schilderkunst, beeldhouwkunst, film, installaties... Het is een heel vrij en open project.”

 

Hicham: “We letten er wel op dat we evenwichten respecteren: mensen met verschillende achtergronden, ongeveer evenveel mannen als vrouwen…” 

 

Valerie: “En we hebben ook gefocust op wat de aankoop voor M betekent. De werken komen terecht in de collectie van het museum en van Cera, en ze zullen in M getoond worden. Je maakt een keuze op dit moment, je biedt financiële steun, maar wat betekent het op langere termijn?”

Een van de kernwaarden van M is dat we rechtstreeks met kunstenaars samenwerken. We gaan met hen in gesprek en kijken hoe we een rol kunnen spelen in hun loopbaan

Moeten de werken dan passen in de collectie van M?

Valerie: “M heeft een erg diverse collectie. We bewaren en tonen de kunstcollectie van Cera − vooral Belgische werken van de jaren vijftig tot vandaag. Er zijn ook nog hedendaagse werken die de Vlaamse Gemeenschap in bruikleen heeft gegeven aan het museum. En dan hebben we de verzameling van M zelf. Die bestaat uit 52.000 objecten, voornamelijk oude kunst, inclusief gebruiksvoorwerpen, munten, drukwerk... Eén op één daarin passen is moeilijk.”

 

Eva: “Een van de kernwaarden van M is dat we rechtstreeks met kunstenaars samenwerken. We brengen vooral monografische tentoonstellingen, met werk van één kunstenaar dus. We gaan met hen in gesprek en kijken hoe we een rol kunnen spelen in hun loopbaan. Dit aankoopproject past perfect in ons beleid: we kiezen voor kunstenaars, trajecten, oeuvres…” 

 

Hoeveel kunstenaars hebben jullie kunnen steunen? 

Valerie: “Nadat we de selectie hadden gemaakt, zijn we in gesprek gegaan met de kunstenaars. Uiteindelijk hebben we werken van 19 kunstenaars kunnen aankopen, mede dankzij de crowdfunding via M-LIFE.” 

ENGAGEMENT

Hoe hebben jullie de expertencommissie samengesteld?

Eva: “Valerie en ik hebben gekeken wie er het beste onze kennis en netwerken aanvulde. Louis-Philippe heeft een achtergrond in het galeriewezen. Hij bezoekt veel ateliers en kent de jonge Belgische generatie erg goed. Hij heeft ook een paar mooie tentoonstellingen rond hen gemaakt. Hicham heeft een iets internationaler profiel en heeft meer banden met kunstopleidingen – met beginnende mensen dus.” 

 

Valerie: “We vonden het belangrijk om het project open te trekken. We hadden het ook binnen M kunnen houden, maar dat was geen goed idee geweest. We willen als museum niet beweren dat we alle expertise in pacht hebben.” 

 

Hoe zouden jullie je eigen profiel omschrijven?

Eva: “Kunst is meer dan ons werk, het is ons leven. In onze vrije tijd bezoeken we veel tentoonstellingen en ateliers, we volgen de nationale en internationale actualiteit, we weten wat er in de kunstopleidingen gebeurt…. Het is een beetje onze biotoop. Vandaar ook dat we wisten hoe hard de coronacrisis heeft toegeslagen in het kunstenaarsmilieu.” 

 

Tot slot: zijn er al concrete plannen met de 19 aangekochte werken?

Eva: “Van april tot september loopt er een tentoonstelling  waarin we de nieuwe werken presenteren: ‘The Constant Glitch’. En we hopen dat we een bijbehorend programma van lezingen zullen kunnen organiseren. Dat zal natuurlijk van de omstandigheden afhangen.”

 

Valerie: “En daarna zullen de werken ook te zien zijn in onze collectiepresentaties – bij M zijn die transhistorisch: ze bevatten oude én hedendaagse kunst. De aankoop is dus ook een engagement van onze kant: we zullen die stukken blijven tonen.”

DE AANKOPEN

Waar komt het geld vandaan?

Stad Leuven en Cera steunden het project elk met 50.000 euro. Bijna 200 mensen stortten samen nog eens 15.000 euro via de crowdfundingactie van M-LIFE – een ongelooflijk succes! Dankzij hun giften kon M extra kunstenaars ondersteunen. We willen iedereen die aan het project bijgedragen heeft van harte bedanken, ook namens de kunstenaars. 

 

Hoe kan ik helpen?

De crowdfundingcampagne is ondertussen afgelopen, maar het is zeker nog mogelijk om M-LIFE te steunen via www.mlife.be en zo andere projecten mogelijk te maken. Alle giften zijn welkom, bedragen vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar. 

 

Welke kunstenaars? 

Er werd werk aangekocht van Leyla Aydoslu, Younes Baba-Ali, Béatrice Balcou, Christiane Blattmann, Aleksandra Chaushova, Dieter Durinck, Alexis Gautier, Hamza Halloubi, Olivia Hernaïz, Vedran Kopljar, Katja Mater, Hana Miletić, Meggy Rustamova, Mostafa Saifi Rahmouni, Kato Six, Gintauté Skvernyté, Ken Verhoeven, Oriol Vilanova en Anna Zacharoff.

'THE CONSTANT GLITCH'

02.04.2021 - 05.09.2021