Nummer twee | De Zeven Sacramenten

Focuskamer:

De Zeven Sacramenten

Nummer twee van M
Meer leesvoer!

DE ZEVEN SACRAMENTEN

In het altaarstuk ‘De Zeven Sacramenten’ (1440-1445) verenigt Rogier van der Weyden op weergaloze wijze een wirwar van taferelen en figuren tot één heldere compositie. M kreeg dit topstuk in 2009 in bruikleen van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Antwerpen. Sinds kort heeft het in M zijn eigen focuskamer.

Een priester geeft een kind het allereerste sacrament van zijn leven: het doopsel. Hij giet water over het hoofdje boven de doopvont, in het bijzijn van de ouders, de meter en de peter. Waarschijnlijk niet erg aangenaam voor de baby, maar wel de eerste stap richting een plekje in de hemel. In de focuskamer in M staat een doopvont uit het vroegere Sint-Pietersgasthuis in Leuven. 

De man met de witte mijter is bisschop Jean Chevrot (1395–1460), de opdrachtgever van het altaarstuk. Hij dient hier het vormsel toe: een sacrament dat meestal wordt gegeven bij het begin van de puberteit, en dat het doopsel opnieuw bevestigt. 
Jean Chevrot is niet de enige tijdgenoot van van der Weyden die hier geportretteerd wordt. De gezichten van veel figuren op de zijpanelen zijn geschilderd op flinterdunne velletjes tin, die achteraf op het houten paneel gekleefd zijn. Van der Weyden werkte wel vaker zo: hij portretteerde mensen bij hen thuis, zodat die niet naar zijn atelier in Brussel hoefden te reizen.

Hier neemt de priester de biecht af: hij luistert naar iemands zonden en vergeeft ze in naam van God. 

In de linkerbovenhoek van elk paneel zie je het wapenschild van bisschop Jean Chevrot. Hij was de opdrachtgever van dit werk – en dat mocht iedereen weten.

 

In de rechterbovenhoek zie je het wapenschild van Doornik, de stad waar Jean Chevrot bisschop was. En toevallig ook de geboortestad van Rogier van der Weyden zelf.

De figuren in de middenbeuk zijn groter dan die op de zijpanelen. Een weloverwogen keuze, want het gaat om familieleden en vertrouwelingen van Jezus Christus. Onderaan het kruis valt Maria in zwijm; ze wordt opgevangen door Johannes de Evangelist. De vrouw in het rood, waarschijnlijk Maria Magdalena, wendt haar blik af en droogt haar tranen met een doek.

De priester wijdt de hostie voor het altaar als voorstelling van de heilige communie. Dat sacrament herdenkt het lijden van Christus, die aan het kruis is gestorven om de menselijke zonden te vergeven. Die scène wordt − niet toevallig − vlakbij afgebeeld.

Van links naar rechts:

  • Een knielende man ontvangt de priesterwijding.
  • Hier zegent een priester een huwelijk in.
  • Wat begon met het doopsel, eindigt met de ziekenzalving: het laatste sacrament voor het sterven.

Op enkele plaatsen op dit schilderij zijn ‘chrismatoria’ te zien: uit edele metalen vervaardigde doosjes waarin chrisma of heilige olie werd bewaard, een mengsel van olijfolie en balsem. Dat gebruikten priesters bij het toedienen van de sacramenten. M bewaart enkele uitzonderlijke zilveren chrismatoria uit Leuvense kerken, die nu getoond worden in de focuskamer. Het oudste dateert van kort na 1400 en is een van de vroegste voorbeelden van Brabants edelsmeedwerk.

De focuskamer rond ‘De Zeven Sacramenten’ is nog te bezoeken tot 01.04.2022.

Meer leesvoer!

Luister eens naar een schilderij

'Klinkt als kunst'

Het nieuwe familieparcours in de Sint-Pieterskerk:

Kunst met de kinderen

Museumfonds:

M-LIFE