Hedendaagse kunst in Abdij van Park

‘‘Museum PARCUM en M zijn vanzelfsprekende partners’’

Na bijna vijftien jaar restaureren is het kloostercomplex van de Abdij van Park eindelijk uit de steigers. Dat wordt gevierd met een feestweekend op 24 en 25 oktober - meteen ook het startschot voor een bijzondere tentoonstelling: ‘Verweven Landschappen: Kunst in Abdij van Park’.

Wouter Jaspers (Museum PARCUM) en Eva Wittocx (M Leuven) vertellen hoe die tot stand is gekomen.

Maar misschien eerst een beetje achtergrond over de abdij – die over drie jaar haar 900e verjaardag viert.

Wouter: “In 1129 schonk de graaf van Leuven zijn jachtpark aan de norbertijnen om er een abdij te stichten – vandaar de naam Abdij van Park. Op enkele oorlogsperiodes na is ze ononderbroken bewoond gebleven. De paters hebben een enorme impact gehad: religieus natuurlijk, maar ook landschappelijk en economisch. Op haar hoogtepunt bezat de abdij zo'n 3.500 hectare grond, in een straal van 35 kilometer rond de abdij. Daar blijft nog een kleine 42 hectare van over. Het is één van de bestbewaarde abdijcomplexen van West-Europa.”

“Eind vorige eeuw was de abdij er niet te best aan toe. De norbertijnen konden het onderhoud zelf niet meer bolwerken. Daarom gaven ze de site in 2011 in erfpacht aan Stad Leuven. Die richtte een bv op, Erfgoedsite Abdij van Park, om de abdij te restaureren, te beheren en een nieuwe invulling te geven. Die restauratie was meer dan gewoon een gebouw opknappen: er is echt goed nagedacht over welke functies en welke partners in elk van de gebouwen zouden passen.”

“PARCUM is één van die partners. Wij zijn een expertisecentrum voor religieuze kunst en cultuur én een museum. We hebben de opdracht om het erfgoed van de abdij – de kunstschatten bijvoorbeeld - te ontsluiten voor een groot publiek. En we maken ook tentoonstellingen over religieus erfgoed. We zien die vooral als een hefboom om aan de slag te gaan met maatschappelijke thema's.”

Hulplijn

Wouter: “Om te vieren dat de restauratie van de site rond is, wilden we een tentoonstelling met hedendaagse kunst opzetten. Het idee was om kunstenaars uit deze tijd te laten onderzoeken wat de ziel van deze plek is, en hoe we de komende negenhonderd jaar een nieuw verhaal kunnen schrijven. Omdat een hedendaagsekunstproject niet tot onze expertise behoorde, zijn we gaan aankloppen bij M.”

Eva: “M en PARCUM zijn vanzelfsprekende partners. We hebben beide een grote collectie met ook religieus erfgoed, en een werking die hedendaags is en zich tot de actualiteit verhoudt. We werkten al meermaals samen, en er zullen zeker nog meer gelegenheden volgen.”

“We hebben hen bijgestaan bij het opstellen en uitsturen van een open call om curatoren te vinden voor de tentoonstelling. De dossiers die binnenkwamen hebben we met een jury van vijf besproken en gerangschikt. De mensen achter de sterkste voorstellen hebben we vervolgens uitgenodigd voor een gesprek – eigenlijk een soort sollicitatie. En uiteindelijk hebben we gekozen voor een collectief van vier kunstenaars: María Inés Rodríguez, Katya García-Antón, Ana Sokoloff en Daniel Feldman. De spilfiguur, María Inés, is een Colombiaanse, maar heeft zich in Brussel gevestigd. De rest woont verspreid over de wereld en is vooral internationaal heel actief. Dat leek ons best interessant: niet louter een curator van hier zijn ding laten doen, maar de wereld binnenbrengen en met internationale namen werken. En zij kozen op hun beurt voor een combinatie van binnen- en buitenlandse kunstenaars."

“Die open call en de jurering was onze belangrijkste bijdrage tot de tentoonstelling, denk ik. Maar we zijn de hele tijd beschikbaar gebleven, als een soort standby-hulplijn. Als de collega’s van PARCUM zich afvroegen hoe ze met iets moesten omgaan, belden ze wel eens. Dat was geen officiële afspraak, we hebben dat uit collegialiteit gedaan.”

Wouter: “Erg fijn was dat voor ons. Als we belden, wisten we dat de telefoon ook echt zou worden opgenomen.”

Eva Wittocx van M Leuven, foto: Aurélie Geurts voor M Leuven

Dwaalparcours

Eva: “Er werden vanaf het begin enkele krijtlijnen voor de curatoren vastgelegd. Ze konden de hele site gebruiken, binnen én buiten. Het vertrekpunt was een gevarieerde groepstentoonstelling uitwerken op die specifieke plek. We wilden ook dat ze met meerdere kunstenaars werkten, dus niet één solotentoonstelling.”

Wouter: “Voor de eigenlijke invulling heeft het curatorenteam altijd de dialoog opgezocht. Ze kwamen praten met partners op de site – de brouwerij en de bioboerderij, bijvoorbeeld. Wie is geïnteresseerd in een samenwerking met kunstenaars? Archivaris en conservator Stefan Van Lani, de levende encyclopedie van onze abdij, leidde het curatorenteam en de kunstenaars rond. Het idee was dat ze de ziel van de site konden voelen en konden nadenken over hun bijdrage. Welk werk uit mijn oeuvre past hier? Of wil ik iets nieuws maken? En in welke ruimte zou dat dan passen?”

Eva: “Ik vind het vooral mooi hoe breed het thema religie is opgevat. PARCUM is een centrum voor religieuze cultuur - dus zeker niet alleen over katholiek erfgoed.

De tentoonstelling stelt onder meer de vraag wat religie in onze maatschappij kan betekenen. En heel mooi is dat de verschillende stemmen en achtergronden van de kunstenaars die vraag opentrekken.”

“Uiteindelijk nemen er vijfentwintig kunstenaars deel, van wie er tien nieuw werk maken. Carlos Casas ontwikkelt bijvoorbeeld een afgeleide van ‘Bestiari’, een werk dat hij twee jaar geleden op de Biënnale van Venetië toonde: een installatie met geluiden en abstracte beelden van de natuur, maar deze keer afgestemd op de abdij, en de specifieke ruimte waar het komt.”

Kunstwerk uit ‘Verweven Landschappen’: ‘Glowing Phalanges # 168 -182’, Ahmed Umar, © Ahmed Umar

Wouter: “Het is een heel mooi parcours geworden - al is parcours misschien niet het juiste woord. Het idee is dat je ronddwaalt op de site en je laat verrassen door de kunstwerken. En dat die je dan hopelijk aan het denken zetten. Al zorgen we natuurlijk ook voor een bezoekersgids, zodat je ze allemaal kan terugvinden, als je dat wil.”

“In principe is de tentoonstelling tijdelijk. Ze is bedoeld om mensen de site te laten ontdekken via kunstwerken, en om een publiek aan te trekken dat verder kijkt dan de historische gebouwen alleen. Maar we onderzoeken of sommige van de tien nieuwe creaties toch kunnen blijven.”

“En we willen ook eens kijken of we geen artist-in-residenceprogramma kunnen opstarten. Het is hier een heel mooie plek. De kunstenaars zeiden het allemaal: er hangt hier een rust, een schoonheid die je raakt. Het zou jammer zijn om dat niet ten volle te benutten.”