Binnenkijken bij een M-cenas: de collectie van Geneviève Smets en Victor Spaas

BINNENKIJKEN BIJ EEN M-CENAS

De collectie van Geneviève Smets en Victor Spaas

IJzerenberg is een begrip in de Leuvense kunstwereld en ver daarbuiten. Om de drie jaar werd de grote tuin van Geneviève Smets en Victor Spaas omgetoverd in een beeldenpark waar je sculpturen van kunstenaars uit binnen- en buitenland kon gaan bekijken en kopen. Maar de editie van 2022 was de laatste, zegt Victor (85). ‘Mijn vrouw is gestorven in november. Zij was de ziel. Zonder haar is dit ondenkbaar'.

Begin jaren zestig leerden Geneviève en Victor elkaar kennen. Liefde voor kunst maakte van in het prille begin deel uit van hun relatie. “Geneviève was biochemicus. Ze is begonnen als leraar, en daarna heeft ze altijd in labs gewerkt. Haar allereerste loon heeft ze meteen uitgegeven aan een schilderij. Dat werk hangt hier nog altijd. Voor mij heeft het een grote emotionele waarde. Het is van de hand van Jacques Beckers, een klasgenoot uit mijn retorica.”

“In 1985 hebben we ons huis hier op de IJzerenberg in Herent gekocht. En in 1988 hebben we onze eerste tentoonstelling in de tuin georganiseerd, ook met werk van Jacques Beckers. We zagen dat als iets eenmaligs, er zat geen groot doel achter. Maar jaren later waren we op bezoek bij mijn broer in Hamont. We zijn daar een tentoonstelling gaan bekijken die de Rotary Club georganiseerd had in de tuin van de notaris. Toen is onze cent gevallen: tiens, we zouden dat eigenlijk ook bij ons kunnen doen. Ik was bij liefdadigheidsclub de Lions, en met de opbrengst konden we een van onze goede doelen ondersteunen. In 2003 hebben we de eerste editie gehouden. We zijn toen zeker anderhalf jaar bezig geweest om kunstenaars te vinden, want we wilden werken met niveau. En dat is ook gelukt: we hadden Rik Poot, Paul van Gysegem, Frans Walravens… Het was ook de allereerste tentoonstelling van Patrick Van Craenenbroeck. Hij had alles verkocht, en weende als hij moest gaan leveren. Zo moeilijk had hij het om afscheid te nemen van zijn beelden.”

Objectfoto van een sculptuur op de Ijzerenberg — © Eva Beeusaert voor M Leuven

Schilderij van Jacques Beckers © Eva Beeusaert voor M Leuven

Ijzerenberg — © Eva Beeusaert voor M Leuven

Op kousenvoeten

“Omdat er zoveel volk was afgekomen op die eerste editie hebben we gezegd: we gaan het nog eens doen in 2006. Maar toen heeft het onafgebroken geregend, dat was één modderpoel. Daarom hebben we het in 2009 nóg eens gedaan. Zo is daar op kousenvoeten een regelmaat ingeslopen, en we zijn het om de drie jaar blijven organiseren. Maar nu is het echt voorbij, omdat mijn vrouw er niet meer is. Zij had veel contact met kunstenaars, ze ging mee als ze hun werken kwamen opstellen en zo.”

“Ikzelf ben burgerlijk ingenieur. Ik heb mijn hele carrière machines gebouwd. Eerst voor de kaarsenfabriek van mijn familie – voor ik daar aan de slag ging, deden ze alles nog met de hand. Daarna ben ik bij de Remy-fabrieken in Wijgmaal gaan werken. Een woest groot bedrijf: ik reed met de fiets in de gebouwen rond. Maar toen Remy werd opgedeeld en verkocht, ben ik met een eigen bedrijf begonnen.”

“Wij waren al vrienden van het museum voor M bestond. Dat was heel natuurlijk voor ons: de kunsten ondersteunen. We waren bijvoorbeeld ook fel betrokken bij de Elisabethwedstrijd. Iedere editie hadden we kandidaten te logeren, één keer zelfs de winnaar. Toen M met het M-cenaat begon, hebben we ons meteen aangesloten, dat was de evidentie zelve. M heeft ons ook gesteund bij het opzetten van enkele van onze tentoonstellingen.”

IJzeren oog

“Je kan niet echt zeggen dat wij kunst hebben verzameld. We kochten gewoon wat we mooi vonden. Nooit hebben we tegen elkaar gezegd: ‘we gaan ons daar of daar op toeleggen’, of ‘zou dat geen goeie investering zijn?’ En we hebben nooit iets in huis gehaald dat we niet allebei wilden. Voor we met onze eigen tentoonstellingen begonnen, kochten we vooral in galerieën in Parijs en in de Leuvense Galerij Embryo.”

“Een lijn valt er niet echt in te trekken. In het begin waren we wat meer op figuratief werk gericht, later is dat meer abstract geworden. Je groeit daarnaartoe.”

“Ik denk dat hier in huis zeker 200 werken hangen. Ik kan er niet al te veel meenemen als ik verhuis, dus ben ik er de laatste tijd over aan het denken: wat wel en wat niet. Van één werk ben ik al zeer zeker, een schilderij-collage van de Spaanse kunstenaar José Antonio Diazdel. Er gebeurt vanalles in: hij gebruikt stukken stof en papier, het oog is van ijzerwerk… Ik vind dat mooi.”

Schilderij van Diazdel — Schilderij van José Antonio Diazdel © Eva Beeusaert voor M Leuven

Zwart en wit

“Het mooiste schilderij dat we hebben, is van een kunstenaar die je niet zal kennen. Hij heet Paul Hardt – geschreven met een d met streepje bovenaan, zodat je het als een d en een t kan lezen. Alfons Smets, de vroegere burgemeester van Leuven, was zijn vader. Paul is in Frankrijk gaan wonen en schilderde er alleen in zijn studio, een beetje zoals Van Gogh. Hij is jong gestorven, en zijn moeder - de tante van mijn vrouw - heeft zich dan over zijn schilderijen ontfermd. Zo is dat doek bij ons terechtgekomen. Ze zei: ik ken maar één plaats waar het tot zijn recht kan komen, en dat is bij jullie. Het is het grootste schilderij dat we hebben, twee meter bij twee. We zijn er mettertijd erg aan gehecht geraakt. Je kan ernaar blijven kijken, vind ik.”

“We hebben ook een intrigerend werk van Claude Panier. Als hier liefhebbers komen van hedendaagse kunst, dan vinden ze dat meestal ons mooiste stuk. Panier heeft het gemaakt ter gelegenheid van het Utopia-jaar in Leuven, voor de tentoonstelling die wij toen in het gerechtshof organiseerden. Wij hebben het gekocht, en we zijn het met de tijd steeds beter beginnen te vinden. Omdat het zo geheimzinnig is, en omdat het zoveel lagen heeft. Ook letterlijk – het is van was gemaakt.”

“Wat ga ik zeker nog meenemen? Ons schilderij van Kako, een Spanjaard – dat is een van mijn favorieten. En het schaakspel van Willy Peeters: de witte stukken zijn allemaal vrouwen, de zwarte allemaal mannen. Ieder stuk is een kunstwerk op zich, echt de moeite. Maar schaken doe ik er niet graag mee. Je moet te veel kijken welk stuk het nu precies is.”

Thuis bij M-cenas Victor Spaas — © Eva Beeusaert voor M Leuven

Kritisch publiek

“We kozen altijd met z’n tweeën waar de werken zouden komen. Veel discussie was daar niet over: de stukken vinden zelf wel hun plek. En we veranderden ook regelmatig eens van opstelling.”

“Sinds mijn vrouw gestorven is, heb ik van de eetkamer mijn living gemaakt. De piano heb ik ook naar hier gehaald. Ik speel weer veel, nu ik alleen ben. Er staat een figuurtje van Ida de Roy op de piano, dat dan recht naar mijn vingers zit te staren. Het kijkt altijd heel bedenkelijk, vind ik (lacht). Dat gaat zeker mee als ik verhuis.”

Portret van M-cenas Victor Spaas — © Eva Beeusaert voor M Leuven

M-cenas worden: iets voor jou?

Onze M-cenassen maken waardevolle artistieke en socioculturele projecten mogelijk. Wil jij daar een steentje toe bijdragen en tegelijk genieten van het exclusieve en verdiepende M-cenasaanbod? Neem dan contact op met memberships coordinator Kara Kankilic.

Klinkt goed!