Schrijver Merel Bem spreekt met Sigefride Bruna Hautman

Vanaf 14 februari loopt in M de eerste overzichtstentoonstelling van Sigefride Bruna Hautman, een Antwerpse kunstenaar die sinds de jaren 80 aan een even rijk als eigenzinnig oeuvre werkt. Eén van de tentoongestelde werken, een sculptuur met een bewogen geschiedenis, schenkt ze na afloop aan M. Verslag van een atelierbezoek.

Het is aan het eind van het bezoek dat een bijzondere hereniging plaatsvindt. Beneden in het atelier van Sigefride Bruna Hautman (69), een voormalig koetshuis achterin de tuin van een groot 19de-eeuws Antwerps herenhuis, staan twee hoge houten boetseerbokken met daarop twee in vuilniszakken verpakte vormen. Het zijn de kleihoofden voor de sculptuur ‘Geïnstitutionaliseerde Waardigheid’, een werk dat bestaat uit een grote arendskop in een kader en twee menselijke figuren op rode stoelen. In het tafeltje tussen hen in zitten twee zwarte gaten; daar turen ze in, tot in de eeuwigheid.

Bruna Hautman (haar eerste voornaam gebruikt ze doorgaans niet) maakte het in 1982, in de stal van haar ouderlijk huis. Niet lang daarna ontmoette ze de Belgische kunstenaar en architect René Heyvaert. Ze ruilden: zij een werk van hem, hij deze sculptuur van haar. Na zijn dood verhuisde het naar Frankrijk, naar Heyvaerts broer en diens partner. Hautman wist tot voor kort niet beter of het stond nog altijd ergens in een schuur aldaar. Wat ze niet wist: dat het deel met de twee starende figuren was verwoest in een brand. Ze hoorde het pas toen ze voorbereidingen trof voor haar aanstaande overzichtstentoonstelling in museum M in Leuven.

“Daar was ik van geschokt gewoon,” zegt de kunstenaar. Ze draagt een blauwe muts en een blauwe werkersjas met diepe zakken voor de spullen die ze niet per se met zich mee wíl dragen, maar die ze toch steeds nodig heeft: bril, telefoon, zakdoeken. ”Je gaat ervan uit dat zoiets er nog altijd is.”

Uiterst voorzichtig trekt ze het doorzichtige cellofaan van het eerste kleihoofd af. Ze moest haar sculptuur opnieuw maken, 42 jaar na dato. Het eerste deel, dat met de arendskop, ging al eerder richting een extern atelier, waar men er een siliconenmal van maakte en het toen afgoot in epoxy. Die behandeling krijgen de twee starende figuren ook, maar niet voordat Hautman volledig tevreden is over de kleien exemplaren.

Sigefride Bruna Hautman in haar atelier in Antwerpen — © Marie Dreezen voor M Leuven

Ze bespuit het eerste hoofd met water uit een plantenspuit, begint dan het tweede te bevrijden uit zijn vuilniszak. “Voilà,” zegt ze. “Nu ga ik ze eens met elkaar confronteren.” Ze draait de koppen elkaars kant op. Dat is wel even een momentje, vindt ze zelf ook. Straks krijgen de twee figuren nieuwe kleding. Niet langer het runderleer, dat destijds door haar moeder (‘een fijne werker’) uiterst netjes tot twee perfecte kostuums werd genaaid, want ja – die brand, helaas. Maar toch: ‘Geïnstitutionaliseerde Waardigheid’ zal weer te zien zijn, in een museum nog wel, op Hautmans eerste oeuvretentoonstelling, met werk vanaf de jaren tachtig tot nu. Ze zal de twee hoofden zelf naar het atelier vervoeren, zodat ze niet beschadigen. Haar echtgenoot en ‘klankbord’, kunstenaar Narcisse Tordoir, met wie ze al meer dan 50 jaar samen is, zal het kader rondom de arend nog schilderen. Pas dan zal ze gerust zijn, niet langer lichtelijk nerveus zoals nu.

Kunstenaar Sigefride Bruna Hautman in haar atelier in Antwerpen — © Marie Dreezen voor M Leuven

Op de bovenverdieping van haar eigen atelier, de muren bedekt met volle boekenkasten, toont ze de maquette van de museumzalen, met daarin piepkleine versies van de kunstwerken die in M te zien zullen zijn. Wat opvalt is de grote verscheidenheid aan technieken die Hautman al vanaf het prilste begin toepast; er zijn sculpturen van allerlei verschillende materialen, videowerken en (wasco)tekeningen.

“Ik vind techniek belangrijk,” zegt ze. Ze werd in de jaren zeventig praktisch opgeleid aan de Kunsthumaniora, de vooropleiding van de kunstacademie in Antwerpen, waar ze later zelf les zou geven. Daarna deed ze de opleiding Beeldhouwkunst aan de academie. “Maar het is niet zo dat ik ooit voor beeldhouwen heb gekozen en sindsdien alleen maar bronzen beelden maak. Het hangt af van het werk dat ik wil maken; het werk zelf, en wat het betekent, leidt me naar het materiaal en de techniek. Daar kan ik verder niets tegenin brengen, dat moet dan zo zijn.”

Als voorbeeld haalt ze het ‘portret’ van haar vader aan. ‘Portret 1 (Vader), (1990)’ is een driedimensionaal werk dat onder meer bestaat uit een witte houten brug, een scheepje in een fles en een windvaan. In een oud schetsboek wijst ze aan hoe het idee langzaam ontstond en evolueerde; hoe haar vader, werkzaam op de scheepswerf in Temse, in een paar schetsen gestalte kreeg in die verschillende, bij elkaar geplaatste objecten die ze met hem associeerde.

Ze haalde inspiratie uit de Pittura metafisica, een schilderkunstige stroming uit het begin van de vorige eeuw, waartoe Giorgio de Chirico, Umberto Boccioni en Carlo Carrà behoorden en waarin de raadselachtigheid van alledaagse objecten werd benadrukt. Maar ook keek ze naar Giotto, een van de grondleggers van de Italiaanse renaissance, en een vertegenwoordiger van de “magische stilte van de vorm en de archaïsche soliditeit van voorwerpen.” Ook soulzanger James Brown, met zijn bekende uitspraak “Take ‘em to the bridge”, is tijdens het ontwerpproces een inspiratiebron geweest.

“Van Giotto tot James Brown,” zegt ze lachend. “Het is een vreemdsoortige herkomst van dingen die ik overal vandaan verzamel. Als dat maar lang genoeg rijpt, kan er dus ineens zoiets uitkomen.” Haar kunst is nog altijd 'sociaal bewogen', zegt ze, en gaat over thema's die nu spelen en haar bezig-houden. “Maar mild, steeds minder rauw.” zegt ze.

Voor veel bezoekers van M zal haar expositie een eerste kennismaking met haar werk zijn. Dat vindt ze spannend en ook een beetje raar. Ze is al een heel leven kunstenaar, maar kon zich nooit volledig aan haar praktijk wijden. “Natuurlijk had ik dat graag gedaan, maar dat was financieel niet mogelijk,” zegt ze. “En als dat zo is, moet je niet omkijken en gaan voor het pad dat je gekozen hebt. Ik heb altijd met plezier lesgegeven en ben blij dat ik nu terug volledig met dat werk bezig ben.”

De koppen moeten af. Na de tentoonstelling zal Bruna Hautman ‘Geïnstitutionaliseerde Waardigheid’ aan het museum schenken. Glimlachend: “Dan ben ik gerust van de plek. Ik denk niet dat er nog noemenswaardig slechte dingen mee zullen gebeuren.”

Merel Bem,
schrijver & kunstjournalist