Van depot naar databank: hoe AI oude munten nieuw leven inblaast

Van depot naar databank

Hoe AI oude munten nieuw leven inblaast

Oude munten uit de collecties van M en KU Leuven worden van onder het figuurlijke stof gehaald voor NumisMatrix. Dat is het AI-project dat tracht de registratietijd van munten en penningen met de helft in te korten. Vergeten geschiedenissen kunnen zo terug in kaart gebracht worden: een mogelijk startschot voor nieuw onderzoek?

AI: de numismaat voor het repetitieve werk

Het project krijgt steun van de Vlaamse overheid als Innovatief Partnerproject. “Dit traject kan nog elke kant uitgaan,” benadrukt Soetkin Vanhauwaert, Assistent conservator van de kunstcollectie van KU Leuven. “Met voortschrijdend inzicht ontwikkelen we hier een aangepaste methodiek, specifiek voor numismatiek”, vult Benedicte Dierickx, Collectiebeheerder bij M, aan. “Voor de registratie wordt elke munt handmatig gefotografeerd, gemeten en gewogen. Cruciale metadata.”

Ludovik Segaert, medewerker digitale toepassingen bij M: “Dat datapakket wordt dan netjes ingevoerd in een VLM, een Vision Language Model. Dat is een AI die afbeeldingen kan ‘zien’ en interpreteren.” Dat AI-luik neemt KU Leuven-onderzoeksgroep Augment overigens voor zijn rekening, door verschillende modellen en prompts te testen en te finetunen.

Soetkin Vanhauwaert, Assistent conservator van de kunstcollectie van KU Leuven, t Benedicte Dierickx, Collectiebeheerder bij M en Ludovik Segaert, medewerker digitale toepassingen bij M — Kimberley Dhollander voor M Leuven

Pakt AI jullie werk af?

Gegrinnik. “Enkel het werk dat we met plezier afgeven. Er is juist meer tijd voor het eigenlijke denkwerk”, zegt Ludovik.

Benedicte: “AI is heel goed in patroonherkenning van objecten vervaardigd in serie, zoals munten. We hopen de basisidentificatie te versnellen, met een accuraatheid van 95%, maar voor dat gat van 5% zullen we altijd nog experts nodig hebben.”

Ludovik vult aan: “AI is bovendien een people pleaser, dus de juiste prompts zijn essentieel.

“Hey AI, identificeer deze munt, maar als je het niet weet, zeg dat ook gewoon.” Hallucinaties en bias liggen altijd op de loer, dus menselijke steekproeven blijven onontbeerlijk om plausibele, maar compleet verzonnen AI-antwoorden te doorprikken.

Met het quickPx toestel kunnen we het object ook wegen en meten, wat het proces versnelt, foto: Kimberley Dhollander voor M Leuven

De mens als kritische kwaliteitscontrole

Citizen science is wetenschappelijk onderzoek waarbij niet-professionele burgers samenwerken met professionele onderzoekers. Een belangrijk onderdeel van NumisMatrix, want collectiebeheerders, studenten, experts en vrijwilligers worden hier ingezet om munten te identificeren. De communicatie en het participatieve luik neemt DigitGLAM op zich, de onderzoeksgroep rond digital humanities.

De burgerwetenschappers ontfermen zich, samen met een professor in de Archeologie en de experts, over wat AI niet identificeren kan: de varianten, de archeologische vondsten, de beschadigde stukken uit wereldoorlogen. En dan zijn er nog de niet-westerse munten in de KU Leuven-collectie, met heel andere schriften en classificatiesystemen. Hoe NumisMatrix daarop scoort, moet nog uitgezocht worden.

Snel, voor de kennis verdwijnt

Munten verdwijnen uit de omloop. De kennis dus ook. De vergrijzing van de expertise is een silent killer voor numismatiek: de niche verzamelaars en metaaldetectoristen zijn er nog, maar jongeren vinden nog amper de weg naar het vakgebied. “We zijn bang dat die kennis gewoon verdwijnt,” knikt Benedicte, “en AI kan ons helpen om deze kennis samen te brengen en digitaal toegankelijk te maken.”

Op de vraag waar NumisMatrix over vijf jaar kan staan, klinkt het antwoord van Soetkin héérlijk ambitieus:

“De ObsIdentify voor oude munten! Een breed toegankelijk, niet-commercieel platform waarop iedereen vondsten kan identificeren. Als ik mag dromen, zou dat de gewenste uitkomst zijn van NumisMatrix.”