De kunst van het 3D-printen

Een beeld van een beeld

Dat je bezig bent met oude kunst, wil nog niet zeggen dat je nieuwe technologie afwijst. M onderzoekt al sinds 2017 de mogelijkheden van 3D-scanning en -printing. Marjan Debaene en Hannah De Moor van de afdeling Oude Kunst weten er alles van.

Marjan: "Bij M hebben we een sterke focus op middeleeuwse beeldhouwkunst, en beelden zijn natuurlijk driedimensionaal. We waren dus al snel gefascineerd door die 3D-technieken en hoe je ze kan inzetten in een kunstomgeving. En in 2017 deden we een eerste testcase, in het kader van een samenwerking met de kerkfabriek van Haasrode. Wij hebben toen onderzocht of we een replica van een van hun gepolychromeerde middeleeuwse beelden konden scannen en printen."

"Als je een replica laat maken – ook in gips bijvoorbeeld – is de polychromie altijd het duurst. Daar gaan namelijk heel veel uren inzitten. Daarom wilden wij met die eerste beelden nagaan of we de kleuren niet mee konden laten printen. Technisch bleek dat te lukken, maar het resultaat was niet echt bevredigend. Middeleeuwse polychromie is meestal ongelooflijk fijn uitgevoerd, in verschillende laagjes. Dat bleek niet zomaar reproduceerbaar te zijn. Maar dat is onderzoek. Je probeert iets en je merkt: dit is misschien niet de weg die we nu moeten volgen. En de case zelf bracht ons tot op een internationaal congres over 3D-toepassingen in cultureel erfgoed, in het British Museum in Londen. Sindsdien laat de 3D ons niet meer los."

Databank

Hannah: "3D-scans maken heeft veel voordelen. Je kan bijvoorbeeld onderzoek doen op het digitale beeld, zonder dat je het object zelf moet hanteren. Met foto’s lukt dat veel minder goed. En heel vaak zitten er merktekens op de onderkant van het beeld, of werkbanksporen. Dankzij die scans kunnen we die op elk moment bekijken, ook als het beeld zelf op zaal staat of uitgeleend is. Een 3D-scan kan je ook makkelijk delen – bijvoorbeeld met een expert aan de andere kant van de wereld."

"Je kan de scans ook in een databank zetten, zodat mensen overal ter wereld ze kunnen printen. En de prints zelf zijn heel geschikt voor je publiekswerking. Blinde of slechtziende mensen kunnen ze bijvoorbeeld voelen, zodat ze er zich een goede voorstelling van kunnen maken."

“3D-prints kunnen ook waardevolle beelden vervangen die nu nog in kerken staan – waar de klimatologische omstandigheden niet ideaal zijn, of waar ze makkelijk beschadigd kunnen raken of gestolen worden. Al is dat niet zo’n eenduidige kwestie. Die objecten hebben ook een religieuze waarde, en voor veel gelovigen zit die net in het feit dat ze origineel zijn. Je hebt dus een spanning tussen het bewaren en het gebruiken, zeg maar. Wat doe je dan? Een heel interessante vraag, maar zeker geen eenvoudige. Je zal het geval per geval moeten bekijken.”

Kind in de Mee-maak-kamer van museum M Leuven — © Diederik Craps voor M Leuven

Tweeling

Marjan: "In erfgoedkringen zijn digitale 3D-kopieën echt wel een hot topic. Niet alleen voor musea, maar ook voor bijvoorbeeld architecturaal erfgoed en ruïnes en zo. Het idee is dat je waardevolle objecten en gebouwen kan kwijtraken door bijvoorbeeld rampen, oorlogen of klimaatverandering of simpelweg de tand des tijds, maar dat je dan toch nog die digitale kopie hebt – een digital twin heet dat. De Europese Unie heeft daar een project voor lopen: Twin it! 3D for Europe’s Culture."

"In het kader daarvan is onze Maria Lactans gescand – een 13e-eeuws Italiaans beeld van Maria die het kindje Jezus de borst geeft. Een heel waardevol werk, dat op de Vlaamse topstukkenlijst staat. De print ervan hebben ze een prominente plek gegeven op een Twin it!-event in de het Berlaymontgebouw in Brussel, vorig jaar in mei. En in september van dit jaar heeft de Vlaamse Gemeenschap de print aan M geschonken, zodat we die kunnen gebruiken in onze museumwerking. Iets om trots op te zijn!"