M berekent de CO2-uitstoot van tentoonstellingen: “Deze metingen zijn nog maar een eerste stap”

M berekent de CO2-uitstoot van tentoonstellingen

“Deze metingen zijn nog maar een eerste stap”

Meten is weten – dat weten we ook bij M. Sinds kort gebruiken we zelfs een tool om de CO2-uitstoot van individuele tentoonstellingen te berekenen. Dat vertellen Benedicte Dierickx en Tijmen Bruyndonckx van het Ecoteam van M.

Benedicte: “Tot 2023 berekenden we enkel de CO2-uitstoot van het energieverbruik in onze gebouwen – die is trouwens al flink gedaald. Maar het is niet de enige bron van dat broeikasgas. Vandaar dit nieuwe initiatief.”

“We werken met de GCC Carbon Calculator, een gratis tool om de CO2-uitstoot van musea en galeries te meten. Denk aan transport van kunstwerken, verwarmen en verlichten van zalen, reizen naar conferenties… Je kan ook de ecologische voetafdruk meten van de materialen die je gebruikt: hout, verf, tapijten, verpakkingen…”

Stilleven met appelen en peren

“De eerste tentoonstellingen die we met de tool hebben doorgelicht, waren ‘Dieric Bouts. Beeldenmaker’ en ‘ALIAS’. Die liepen in ongeveer dezelfde zalen, maar daar stopte de vergelijking. Voor ‘Bouts’ moesten veel stukken uit buitenlandse musea naar M komen, waarvan heel wat met het vliegtuig uit de Verenigde Staten. Bij ‘ALIAS’ kwamen de bruiklenen van dichterbij en konden we transporten combineren. Onder meer daardoor lag de totale CO2-uitstoot er zowat drie keer lager dan bij ‘Dieric Bouts. Beeldenmaker’.”

Tijmen: “Momenteel meten we de uitstoot van twee lopende tentoonstellingen. Bij ‘Kunst die binnenkomt’ verwachten we dat de meeste uitstoot afkomstig is van materialen – de stukken komen uit onze eigen collectie, dus transport is geen factor. Bij ‘Grace Schwindt. A History of Touch’ zal het wellicht omgekeerd zijn: meer transport, minder materialen.”

“Elke tentoonstelling is anders. Dat maakt het lastig om hun CO2-uitstoot naast elkaar te leggen – ’t is een beetje appelen met peren vergelijken. Toch zijn deze metingen belangrijk. Straks zullen we vier benchmarks hebben: de CO2-uitstoot van vier tentoonstellingen, elk met een ander profiel. Daarop kunnen we bouwen.”

Beeld achter de schermen tijdens de opbouw van de expo Kunst die binnenkomt in museum M Leuven — © Elias Derboven voor M Leuven

Digitale koeriers

Benedicte: “De metingen zijn maar een eerste stap. Het doel is de uitstoot verder te doen dalen. Dat kan door materialen te hergebruiken, te herbestemmen of te recycleren . Of door transporten te combineren en werken te vervoeren in herbruikbare kisten. Daarover onderhandelen we met onze transporteurs en bruikleengevers.”

“We proberen ook het aantal verplaatsingen te beperken, zeker met het vliegtuig. Uit onze metingen bleek dat 29% van de CO2-uitstoot van de Bouts-tentoonstelling afkomstig was van vluchten van ‘koeriers’. Dat zijn experts die musea meesturen wanneer ze een kostbaar werk uitlenen. Ze reizen eerst heen en weer om het werk te helpen installeren, en na afloop doen ze dat nog eens over om het weer mee te nemen. Dat zijn dus vier verplaatsingen.”

“Als we zelf werken in bruikleen geven, proberen we dat nu zoveel mogelijk digitaal te doen – experts van M geven dan online aanwijzingen. Dat heet digitaal koerieren. Het is sterk opgekomen tijdens corona, al is het voor delicate stukken niet altijd mogelijk.”

Achter de schermen bij de opbouw van een tentoonstelling in museum M Leuven — © Elias Derboven voor M Leuven

Achter de schermen bij de opbouw van de expo Kunst die binnenkomt — © Elias Derboven voor M Leuven

Naar een duurzaam museum: het Ecoteam van M — © Elias Derboven voor M Leuven

Achter de schermen bij de opbouw van de expo Kunst die binnenkomt in museum M Leuven — © Elias Derboven voor M Leuven

Criterium in offertes

Benedicte: “We nemen duurzaamheid ook zoveel mogelijk op in onze offertes. Zo kunnen we het laten meewegen als we een opdracht gunnen aan een externe leverancier. Dat lukt wel niet bij iedere offerte. De duurzaamheidswinst moet meetbaar zijn.”

Tijmen: “De praktijk is vaak minder zwart-wit dan de theorie. Bij M bekijken we het pragmatisch. Duurzaamheid integreren in je dagelijkse werking werkt beter dan het van bovenaf op te leggen.”

Benedicte: “Ons Ecoteam bestaat sinds 2013. In het begin reageerden sommige collega’s afwachtend: duurzamer werken, oké, maar kost dat niet veel tijd en geld? Met het Ecoteam informeren en sensibiliseren we hen. En dat slaat aan: er is soms nog wat onwetendheid, maar iedereen beseft hoe belangrijk duurzaamheid is.”

Tijmen: “Er is ook al heel wat verwezenlijkt. Zo heeft onze dieselbestelwagen plaatsgemaakt voor een elektrisch model, en voor korte verplaatsingen gebruiken we een bakfiets.”

“Maar dat zijn de quick wins. Om de grote slokoppen – vooral energie – aan te pakken, is meer tijd nodig. We willen bijvoorbeeld al langer overschakelen op zuinige led-verlichting, maar da’s complex. Onze armaturen zijn op maat gemaakt, en museumverlichting moet aan hoge eisen voldoen. Thuis ga je snel naar de winkel om een paar lampjes te kopen, maar hier is dat net iets ingewikkelder.”

Wordt verlengd

Tijmen: “Elke tentoonstelling is per definitie tijdelijk. Het is dus niet vanzelfsprekend om het duurzamer aan te pakken. Daar worstelen alle musea mee, maar we merken toch dat andere musea ons geregeld vragen hoe wij het aanpakken. Da’s wel fijn. Ook al beseffen we dat we nog een hele weg te gaan hebben.”