Hoe we kunst verbinden met het publiek

De nieuwe collectiepresentatie van M

Hoe we kunst verbinden met het publiek

Sofie Vermeiren is hoofd van het team Publieksbemiddeling, waar ook Wies De Vos deel van uitmaakt. Samen werkten ze van begin tot eind mee aan ‘Collectie van M’. Ze zaten mee aan tafel vanaf de eerste gesprekken én ze voorzagen de hele opstelling van een interactieve ervaring op maat van diverse bezoekers. Dat was nodig, want ‘Collectie van M’ is echt wel iets nieuws.

Onze focus is: mensen laten kijken

Sofie Vermeiren

Hoofd Publieksbemiddeling bij M

Sofie: "M beheert een verzameling van 58.000 kunstwerken en objecten. Die krijg je met de beste wil van de wereld niet op zaal. Dus wisselen we regelmatig onze collectiepresentaties. Eerder dit jaar hebben we de lopende collectiepresentaties – denk maar aan ‘Bewogen’, ‘Neem je tijd’ en ‘Alles voor de vorm’ – vervangen door één grote presentatie, ‘Collectie van M’. Die beslaat de volledige eerste verdieping van het museum, inclusief de benedenverdieping van het Huis Vander Kelen-Mertens. Een enorme operatie dus, maar we zijn heel blij met het resultaat."

Bezoekers in de zalen van de 'Collectie van M' — Wouter Van Vooren voor M Leuven

Jezus en een dino

Zo’n 300 werken, van de middeleeuwen tot nu, komen samen in die nieuwe opstelling. Beeldhouwwerk, textiel, video en schilderkunst – het is maar een greep uit de media die aan bod komen. De vraag is dan: hoe breng je ze samen in een coherent geheel?

Wies: "De rode draad is onze transhistorische aanpak: we tonen eeuwenoude werken en hedendaagse kunst naast en door mekaar. Niet chronologisch geordend, maar samengeplaatst rond visuele of inhoudelijke thema’s."

Sofie: "Die mix van oud en nieuw zit in het DNA van M. In de vorige collectiepresentaties zorgden we ook al voor die confrontatie, maar in deze nieuwe doen we dat nog meer doorgedreven."

"Soms hebben we werken heel intuïtief bij mekaar geplaatst, omdat er een duidelijke visuele link is. Op andere plekken is de link dan weer inhoudelijk. Als het gaat over vergankelijkheid, zien we bijvoorbeeld een geschilderd skeletje van Walter Swennen naast een reeks klassieke stillevens."

Wies: “Soms ligt de link ook wat dieper verborgen. Zo zie je ‘Christus met de Doornenkroon’ uit het atelier van Dieric Bouts naast een dinosaurus geschilderd door Michaël Van den Abeele. Een combinatie die misschien willekeurig lijkt, maar dat is ze niet. Die zaal draait rond ‘concepten verbeelden’. Beide schilders beelden iets af wat ze nog nooit in het echt gezien hebben.”

Zaalzicht 'Collectie van M', 2024, M Leuven, foto: © Aurélie Geurts voor M Leuven

Zelf kunstenaar worden

Hoe je het ook draait of keert: 300 werken is veel. Probeer daar maar eens iets over te zeggen, zonder dat bezoekers verdrinken in informatie.

Wies: "Over sommige van die werken weten we zó veel dat we er een boek over kunnen schrijven. Maar daar help je een bezoeker natuurlijk niet mee vooruit. Onze focus is om mensen te laten kijken. Heel wat van de tools die we aanbieden op zaal zijn daarop gericht."

"In een van de zalen staat een tekentafel met tablets. Daarop kunnen jong en oud zelf schetsen maken, met een tekening uit de collectie als inspiratie. Het leuke is: achteraf verdwijnt je tekening. Je laat niks achter, het gaat gewoon om de ervaring op het moment. Ik vind dat wel poëtisch."

Sofie: "We hebben ook kijkplaten ontwikkeld, die als een soort filter een nieuw perspectief op een kunstwerk bieden. Dan geef je helemaal geen informatie, maar daag je de bezoeker uit om anders naar een kunstwerk te kijken."

Wies: "Als we toch informeren, doen we dat niet elke keer op een infolabel. Neem nu de albasten panelen van het Sint-Annaretabel, een 17e-eeuws altaarstuk uit de kerk van het Celestijnenklooster van Heverlee. Om te tonen van waar die komen, is er een touchscreen met een 3D-reconstructie van de kerk. Die is verdwenen, maar bij ons kan je ze van alle kanten bekijken."

Inclusieve technologie

Voor deze collectiepresentatie werd er ook speciaal een nieuwe app ontwikkeld. Dood aan de audiogids, leve de technologie?

Wies: "De app gebruikt nog steeds audio, omdat we weten dat mensen dat een heel fijn medium vinden. Het is bijna een logische aanvulling op het kijken. Maar de klassieke audiogids heeft ook z’n beperkingen. Het voordeel van de app is dat je geluidsfragmenten kan combineren met stukjes video, foto en tekst om een gelaagde ervaring aan te bieden. Zo kunnen mensen makkelijk zelf kiezen hoe diep ze ergens in willen duiken."

Sofie: "We zijn constant bezig met toegankelijkheid: hoe zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk mensen gebruik kunnen maken van wat we aanbieden. Zo zijn we een paar jaar geleden gestart met klankbordgroepen voor blinden en slechtzienden. En we hebben hen uitgenodigd om aanbevelingen te geven voor de app. Die zijn allemaal meegenomen in de ontwikkeling."

App van M Leuven — © Aurélie Geurts voor M Leuven

Wies: "In de app zit bijvoorbeeld een audiodescriptie, een tour die een 20-tal werken heel concreet, bijna fysiek beschrijft: waar in de zaal hangt het werk, hoe groot is het, welke materialen heeft de kunstenaar gebruikt, wat is er op het werk afgebeeld… Bezoekers die de werken niet kunnen zien en naar de tour luisteren, krijgen zo toch een echte museumervaring."

Sofie: "We merken trouwens dat tools die we maken voor een specifieke doelgroep vaak ook voor een breed publiek interessant zijn. Als we audiodescriptie aanbieden, maken mensen die perfect zien daar ook gebruik van. Als een hulpmiddel om eens op een andere manier te kijken.”

Wies: "Of neem de audiotour die we met Het Geluidshuis ontwikkeld hebben voor de Bouts-tentoonstelling. Die was bedoeld voor kinderen, maar heel veel volwassenen hebben daarnaar geluisterd omdat die gewoon keitof was."

Sofie: "Ons doel is altijd om mensen anders te laten kijken. Beeldgeletterdheid, noemen we dat met een duur woord. Maar eigenlijk proberen we bezoekers te laten stilstaan bij wat ze zien, wat er ontbreekt en wat ze misschien zelf invullen."