Is M klaar voor rampen en extreem weer?

"De risico's zullen alleen maar toenemen. Daar moeten we ons op voorbereiden"

Hoe kan een museum zich voorbereiden op rampen, extreem weer en conflictsituaties? Die vraag stellen we ons ook bij M. Collectiebeheerder An Jacquemain volgde er vorig jaar een opleiding over.

Intussen werkt ze aan een noodstrategie voor het museum. En M slaat ook actief de handen in mekaar met andere Leuvense erfgoedpartners: “Daarin zijn we in Vlaanderen uniek.”

An Jacquemain: “Bij collectiebeheer is preventieve conservatie heel belangrijk: zorgen voor de juiste temperatuur en vochtigheidsgraad, de blootstelling aan licht beperken… Je voorbereiden op noodsituaties is in zekere zin hetzelfde, maar dan op veel grotere schaal. Je beschermt de werken voor toekomstige generaties én versterkt de veerkracht binnen de cultureel-erfgoedsector.”

Samen sterk

"Vorige zomer heb ik een intensieve opleiding gevolgd via ICCROM, een internationale organisatie en partner van UNESCO die landen ondersteunt bij het behoud van hun cultureel erfgoed. Eerst twee weken online, met een theoretisch kader en oefeningen in risicoanalyse voor het museum; daarna twee weken praktijkopleiding in Letland, met onder meer grootschalige simulaties en stresstesten. Er deden collega’s uit heel Europa aan mee. Insteek: hoe bescherm je erfgoedcollecties tegen calamiteiten? We hebben het dan wel over grote rampen, niet over een gesprongen waterleiding of zo."

"Hier in onze regio zijn er enkele zeer reële dreigingen, zoals brand en watersnood. Maar ook politieke crisissen kunnen een voelbare impact hebben. ’t Is een thema waarvoor musea vroeger misschien wat terugdeinsden, maar je voelt dat het draagvlak breder wordt. Door de klimaatverandering, en door wat er in de wereld gebeurt. De risico’s zullen alleen maar toenemen."

"Voor alle duidelijkheid: humanitaire noden gaan altijd voor. Hoe waardevol erfgoed ook is, een mensenleven weegt zwaarder door."

An Jacquemain tijdens de opleiding in Riga — © ICCROM

Uniek in Vlaanderen

“Intussen ben ik volop aan de slag. We hebben in M al een participatieve oefening gedaan, een diepgaande risicoanalyse gemaakt én een oefening opgezet met onze interne crisiscel. Allemaal om onze veerkracht en paraatheid te versterken.”

“Maar we gaan ook verder. We overleggen driemaandelijks met het calamiteitennetwerk van het Erfgoedlabo. Da’s een platform van Leuvense erfgoedspelers: de Erfgoedcel, M, KU Leuven, Abdij van Park, het stadsarchief… In 2021 hebben alle partners een intentieverklaring getekend om elkaar te ondersteunen bij rampen, bijvoorbeeld door expertise uit te wisselen, gezamenlijk noodopslag te zoeken, materialen te delen… Die verklaring is uniek in Vlaanderen. Het calamiteitennetwerk speelt daar een voortrekkersrol in.”

Participatieve oefening rond klimaatverandering in M Leuven — Foto: Marie Dreezen voor M Leuven

Verboden toegang

“We plannen ook overleg in met de reddingsdiensten. Met de brandweer delen we bijvoorbeeld onze interventieplannen. Je moet procedures afspreken en elkaars manier van werken leren kennen. Tijdens mijn opleiding heb ik gesproken met een Letse brandweervrouw. Zij wees me erop dat brandweerlui strikt hiërarchisch werken. Ze doen alleen wat hun commandant hen opdraagt – logisch, want ze zetten hun leven op het spel. Als museummedewerker kun je niet zomaar een brandweerman vragen om een schilderij naar buiten te dragen. Juist daarom moet je op voorhand afspraken maken.”

“Nog iets wat ik heb opgestoken: meteen na een ramp zijn er andere prioriteiten. Nablussen, de stabiliteit van het gebouw verzekeren, onderzoek doen naar de oorzaken… Het kan best zijn dat medewerkers een paar dagen het museum niet in mogen.”

“Gelukkig zijn er veel voorbeelden die tonen dat een goede voorbereiding wérkt. Tijdens de branden in Los Angeles van vorig jaar bleef het Getty Villa Museum daardoor gespaard. En bij de brand van de Notre Dame in Parijs konden er nog heel veel kunstobjecten gered worden.”

Rode Kruis voor erfgoed

“We kijken ook voorbij het Leuvense niveau. Zo willen we kennis en expertise delen met Faro, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed. Faro heeft mijn opleiding bij ICCROM ondersteund, samen met Blue Shield Belgium. Da’s een organisatie die zich inzet om bedreigd erfgoed te redden, een soort Rode Kruis voor cultureel erfgoed dus. Bijvoorbeeld in 2021, tijdens de watersnood in Wallonië. Medewerkers van M hebben toen geholpen om beschadigde werken opnieuw te inventariseren – een mooi initiatief. Laten we daarop voortbouwen en het structureel aanpakken.”